Ιστορικό κέντρο χωρίς σκιές

Χαράλαμπος Πουλόπουλος*

Η οικονομική κρίση και η αύξηση της ανεργίας εντείνουν τα φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού και μπορούν να μετατρέψουν το ήδη βεβαρημένο ιστορικό κέντρο της Αθήνας σε θερμοκήπιο παραβατικότητας αλλά και κοινωνικών αντιπαραθέσεων. Το κέντρο προσελκύει καθημερινά χιλιάδες πολίτες, μεταξύ αυτών μετανάστες, εξαρτημένους και αστέγους, που όχι απαραίτητα με τη συμπεριφορά τους αλλά και με την παρουσία τους και μόνο μπορούν να προκαλέσουν τις αντιδράσεις καταστηματαρχών και κατοίκων. Όσον αφορά τους εξαρτημένους η συζήτηση πολύ συχνά επικεντρώνεται στη σκοπιμότητα ή μη της μετακίνησης των μονάδων του ΟΚΑΝΑ που χορηγούν υποκατάστατα.

Η απομάκρυνση ενός τμήματος του πληθυσμού των χρηστών από την περιοχή, είτε αυτοί συμμετέχουν σε πρόγραμμα υποκατάστασης είτε είναι στη λίστα αναμονής, έχει να προφέρει ελάχιστα, γιατί αυτή η προσέγγιση δεν βλέπει ούτε την πόλη ούτε τους κατοίκους της ούτε τα προβλήματα στο σύνολό τους. Αν ο στόχος μας είναι μια πιο ανθρώπινη πόλη, χρειάζεται ένας ολοκληρωμένος και μακρόπνοος σχεδιασμός που θα αναγνωρίζει τόσο τις ανάγκες και τα προβλήματα των κατοίκων ή επαγγελματιών κάθε περιοχής όσο και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Είναι σημαντικό επίσης να εμπλέκει τις τοπικές κοινωνίες, φορείς και πολίτες, στην προσπάθεια να περιοριστούν τα προβλήματα διακίνησης ναρκωτικών και μικρο-παραβατικότητας στην  περιοχή ή τη γειτονιά τους.

Το πρώτο βήμα προς μια ολοκληρωμένη λύση είναι να καταγραφούν οι ανάγκες και να χαρτογραφηθούν οι υπηρεσίες στο δήμο της Αθήνας, ώστε να αναδειχθούν οι ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθούν οι συνεργασίες, θα αξιοποιηθεί καλύτερα το ανθρώπινο δυναμικό και οι υποδομές των φορέων δημόσιας υγείας και κοινωνικής φροντίδας και θα εξοικονομηθούν οι δυσεύρετοι σήμερα πόροι.

Mια σειρά από ενέργειες, μεταξύ των οποίων και κάποιες που δεν απαιτούν μεγάλο κόστος, μπορούν να ενισχύουν την κοινωνική φροντίδα και να βελτιώσουν την κατάσταση.

Είναι προφανές ότι η μετακίνηση μιας αυτούσιας μονάδας υγείας ή κοινωνικής πρόνοιας, όπως ένας πρόγραμμα υποκατάστασης ή ένα συσσίτιο απόρων, θα σημάνει απλώς τη μεταφορά των συνδεόμενων με τη λειτουργία τους προβλημάτων σε μία νέα περιοχή. Αυτό, ωστόσο, που έχει νόημα να γίνει είναι η αποκέντρωση των υπηρεσιών αυτών με ταυτόχρονη κατάτμηση και επανασχεδιασμό τους αλλά και αναβάθμιση της ποιότητάς τους.  Με τον τρόπο αυτό θα διευκολυνθεί η πρόσβαση σε υπηρεσίες από περισσότερα σημεία της πόλης, ενώ τυχόν επιβαρύνσεις από τη λειτουργία τους θα είναι περιορισμένες, λόγω του μικρότερου μεγέθους τους.  Στη χωροθέτηση των μονάδων αυτόν βασικό κριτήριο χρειάζεται να είναι η ευκολία πρόσβασης, όπως για παράδειγμα η εγγύτητα με σταθμούς του μετρό.

Είναι, ωστόσο, γνωστό ότι οι μετανάστες, οι χρήστες, τα εκδιδόμενα άτομα, οι άστεγοι, που έχουν μεγάλη ανάγκη από πολύπλευρη υποστήριξη, συχνά λόγω φόβου ή επιφυλακτικότητας δυσκολεύονται να προσεγγίσουν τις υπηρεσίες.  Για να τους παρασχεθεί βοήθεια και φροντίδα, χρειάζεται οι φορείς να αναπτύξουν προγράμματα προσέγγισης στο δρόμο (street-work). Οι λειτουργοί που στελεχώνουν αυτά τα προγράμματα  χρειάζεται να κατανοούν το σύστημα αξιών και την κουλτούρα των ανθρώπων που καλούνται να βοηθήσουν και να σέβονται τη διαφορετικότητά τους. Η αποτελεσματικότητά τους μπορεί να αυξηθεί, αν προέρχονται από τις ίδιες τις ομάδες στις οποίες απευθύνονται, όπως μετανάστες ή πρώην χρήστες.

Στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσέγγισης στο δρόμο ένα αποδοτικό και μη δαπανηρό μέτρο είναι και ο συντονισμός όλων όσοι ήδη εφαρμόζουν τέτοιες δράσεις, όπως το ΚΕΘΕΑ, οι άλλοι φορείς θεραπείας και οι εθελοντικές οργανώσεις ιατρικής φροντίδας, σε συνεργασία με το δήμο της Αθήνας. Θα επιτρέψει την κατάρτιση κοινού σχεδίου εντατικοποίησης και συντονισμού των παρεμβάσεων σε  περιοχές-κλειδιά, όπως Γερανίου, Ομόνοια, Γ’ Σεπτεμβρίου, Πολυτεχνείο-Μουσείο, Κουμουνδούρου, Πλατεία Βάθη,  Εξάρχεια, Σταθμός Λαρίσης κ.λπ.

Όσον αφορά τα εγκαταλελειμμένα κτήρια στις παραπάνω περιοχές, και ιδίως τα διατηρητέα, κάποια από αυτά θα μπορούσαν να ανακαινιστούν για να φιλοξενήσουν δημόσιες υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας, εκπαίδευσης και πολιτισμού, αλλά και να αξιοποιηθούν από ομάδες πρωτοβουλίας πολιτών που στοχεύουν στην αναβάθμιση της πόλης.

Και βέβαια, αντί για θεαματικές επιχειρήσεις-σκούπα, που προσφέρουν τροφή στα ΜΜΕ, η παρουσία της αστυνομίας χρειάζεται να είναι διακριτική και να στοχεύει στην ουσιαστική προστασία του πολίτη, χωρίς προκαταλήψεις και με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα όλων των πολιτών.

Μια πιο ανθρώπινη πόλη δε σημαίνει αποστειρωμένο κέντρο, δεν σημαίνει οριοθέτηση προνομιούχων ζωνών, στις παρυφές των οποίων θα συνεχίσουν να φυτοζωούν οι κοινωνικά αποκλεισμένοι. Και βέβαια δεν επιτυγχάνεται από τη μια στιγμή στην άλλη.

* Ο κ. Χαράλαμπος Πουλόπουλος είναι διδάκτωρ κοινωνικών επιστημών, διευθυντής του ΚΕΘΕΑ (Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων) 



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s