Ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός

Το σχέδιο νόμου για το «Νέο Οικοδομικό Κανονισμό» που κατατέθηκε στη Βουλή από το ΥΠΕΚΑ το Μάρτιο του 2012, όπως και οι παλιότεροι Οικοδομικοί Κανονισμοί, εκφράζει σαφώς τις προωθούμενες πολιτικές για το χώρο. Πολιτικές που στη συγκυρία της τρέχουσας οικονομικής κρίσης προσεγγίζουν τον αστικό χώρο ως ένα πεδίο επενδύσεων, αδιαφορώντας για την ποιότητα ζωής των πολιτών.

 Με βασικό εργαλείο την αύξηση της δόμησης, ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός επιχειρεί να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για τον κατασκευαστικό τομέα και την αγορά ακινήτων. Χωρίς να υπολογίσει κανείς τις αυξήσεις της δόμησης που προκύπτουν από επιμέρους στοιχεία του κτιρίου (σοφίτες, πατάρια, δώματα, τοιχοποιίες, κοινόχρηστα κλιμακοστάσια, κτλ), σειρά από ευρύτερες ρυθμίσεις που σχετίζονται είτε με τη μείωση της κάλυψης, τη συνένωση οικοπέδων, την απόδοση ακαλύπτου σε κοινή χρήση και την «απόσυρση κτιρίων», είτε με τη δημιουργία κτιρίων ελάχιστης ενεργειακής κατανάλωσης, είτε, τέλος, με την «αξιοποίηση» δημόσιων ακινήτων,  συναρτώνται με την αύξηση της δόμησης.

Μεγάλη «καινοτομία» του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού είναι η εισαγωγή της λογικής της «αντιστάθμισης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης», με την οποία επιχειρεί να παρακάμψει την ισχύουσα περιβαλλοντική και πολεοδομική νομοθεσία και να αντικρούσει τα εμπόδια που μπορεί να προκύψουν σε σχέση με τη συνταγματικότητα των προτεινόμενων ρυθμίσεων. Με τον τρόπο αυτό, η μείωση της επιτρεπόμενης κάλυψης ή η ελαχιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης του κτιρίου, αποτελούν το αναγκαίο αντιστάθμισμα για την επιδείνωση των όρων διαβίωσης που θα προκαλέσει η αύξηση της επιτρεπόμενης δόμησης. Είναι ωστόσο σαφές ότι τεχνάσματα τέτοιου τύπου οδηγούν σε αποσπασματικές επιλογές με αμφίβολα περιβαλλοντικά αποτελέσματα, κάτι που ισχύει ιδιαίτερα για τα μεγέθη, τη διάταξη και τη χρήση των κοινόχρηστων χώρων που θα προκύψουν ως αντάλλαγμα για την αύξηση της δόμησης.

Αν οι Γενικοί Οικοδομικοί Κανονισμοί του 1955, του 1973 και σε ορισμένο βαθμό του 1985 επέτρεπαν τη μέγιστη εκμετάλλευση των αστικών οικοπέδων ώστε να είναι δυνατή η ενεργοποίηση του μηχανισμού της αντιπαροχής, ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός επιχειρεί να δώσει «λύσεις» στο πρόβλημα της ανανέωσης και επανεπένδυσης κεφαλαίου σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από υψηλές πυκνότητες, αποσαθρωμένο κτιριακό απόθεμα ή/και κατακερματισμένη μικρή ιδιοκτησία (εκεί που ο ιδιωτικός τομέας αδυνατεί: στις περιοχές των πόλεων). Το βασικό εργαλείο είναι η πριμοδότηση με επιπλέον δόμηση, ουσιαστικά η αύξηση της αξίας του ακινήτου συνολικά. Ο στόχος φυσικά δεν είναι η «περιβαλλοντική αναβάθμιση» και η «βελτίωση της ποιότητας ζωής» στις πόλεις, όπως διατείνεται ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός στο απαραίτητο εισαγωγικό ευχολόγιο, ούτε η εξυπηρέτηση των κατευθύνσεων που ορίζονται από κάποιο υπερκείμενο πολεοδομικό σχέδιο, αλλά η παρέμβαση στην κτηματαγορά μέσω μίας γενικευτικής και οριζόντιας νομοθετικής ρύθμισης. Για μία ακόμα φορά ο Οικοδομικός Κανονισμός αναδεικνύεται σε βασικό πλαίσιο ανάπτυξης της πόλης, με αυξημένη μάλιστα βαρύτητα. Η ουσιαστική διαφοροποίηση του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού είναι πως ο μηχανισμός της κερδοσκοπίας επί της γης στήνεται τώρα σε μεγαλύτερη κλίμακα. Ο στόχος του μοιάζει να είναι η προώθηση σύνθετων μορφών «υπερ-αντιπαροχής» που στηρίζονται και πριμοδοτούν το μεγάλο κατασκευαστικό κεφάλαιο και τη διεύρυνση του μεγέθους της ιδιοκτησίας γης. Βέβαια, δεν μπορούμε να ξέρουμε αν οι επιδιώξεις για κινητοποίηση της αγοράς σε κορεσμένα και παλιά τμήματα των πόλεων αντιστοιχούν σε πραγματικές δυνατότητες ή τάσεις της κτηματαγοράς. Ούτε αν τα κίνητρα για αυξημένο συντελεστή αντιστοιχούν σε γενικές «επιθυμίες και υποθέσεις» ή αν αντικατοπτρίζουν επιμέρους συμφέροντα ή συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου υπάρχουν αποθέματα άχτιστης γης

Η μονοδιάστατη αντίληψη του αστικού χώρου ως εργαλείου πυροδότησης της οικονομίας, με τις γνωστές συνέπειες στην συγκρότηση της μεταπολεμικής ελληνικής πόλης, διατρέχει τη λογική και του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού. Αν όμως η «πόλη της αντιπαροχής» αποτέλεσε έναν ιδιότυπο μηχανισμό επένδυσης και διανομής υπεραξιών, ευνοώντας τους εκατοντάδες χιλιάδες μικροϊδιοκτήτες, μικροεργολάβους, τεχνικούς, κατασκευαστές κ.α., καλύπτοντας ταυτόχρονα τις πιεστικές στεγαστικές ανάγκες του αυξανόμενου πληθυσμού των πόλεων, σήμερα οι συνθήκες είναι ουσιαστικά διαφορετικές.

Αυτό που καταφανώς απουσιάζει από το «μεταρρυθμιστικό» έργο των πρόσφατων μνημονιακών κυβερνήσεων, και στο επίπεδο της χωρικής πολιτικής, είναι η οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση για τη διασφάλιση του δημόσιου και κοινού συμφέροντος. Ο νέος τύπος δημόσιου χώρου που παράγεται μέσω του ΝΟΚ, ως υπόλειμμα της ιδιωτικής εκμετάλλευσης οικοπέδων, είναι μια λεπτομέρεια ενδεικτική της απομείωσης του ρόλου του δημόσιου σχεδιασμού. Δε μπορούμε να αξιολογήσουμε το Νέο Οικοδομικό Κανονισμό, ανεξάρτητα από την πλήρη απορύθμιση του πλαισίου πολεοδομικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού των τελευταίων χρόνων ή από το «σφιχτό εναγκαλισμό» της πολιτικής εξουσίας και της διοίκησης με μεγαλοεπιχειρηματίες των κατασκευών και του real-estate. Ο τρόπος δε με τον οποίο συντάσσεται και προωθείται για ψήφιση, όπως και η «διαδικασία διαβούλευσης» που έχει ακολουθηθεί, αποτελεί (άλλη μία) παρωδία των δημόσιων δημοκρατικών διαδικασιών και του κοινωνικού διαλόγου. Για όσους παρακολουθούν τις δημόσιες συζητήσεις στην Ελλάδα και διεθνώς, οι χωρικές πολιτικές που προωθούνται προσφάτως δεν είναι άγνωστες, ούτε αποτελούν εφεύρεση των «ντόπιων» εισηγητών τους.  Αποτελούν μια ακραία, ιδιόμορφη εκδοχή των νεοφιλελεύθερων αστικών πολιτικών, των οποίων οι συνέπειες στην όξυνση των χωρικών και κοινωνικών ανισοτήτων έχουν πια ευρύτατα αναγνωρισθεί.

σχετικά βλ.:

Θέσεις ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ για το σχέδιο νόμου «Νέος Οικοδομικός Κανονισμός», 20/3/2012

Κείμενο που κατατέθηκε από τον ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στη Διαβούλευση για το νέο Οικοδομικό Κανονισμό, 6/3/2012



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s